{"id":28,"date":"2020-12-02T21:48:18","date_gmt":"2020-12-02T21:48:18","guid":{"rendered":"http:\/\/darm.vremeeza.mk\/?page_id=28"},"modified":"2021-03-26T22:10:22","modified_gmt":"2021-03-26T22:10:22","slug":"istorijat","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/istorijat\/","title":{"rendered":"Historiati"},"content":{"rendered":"<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"28\" class=\"elementor elementor-28\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-e57050a elementor-section-content-middle elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"e57050a\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-bd13367\" data-id=\"bd13367\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-a3a7295 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"a3a7295\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h1 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">HISTORIATI I ARKIVIT SHTET\u00cbROR T\u00cb REPUBLIK\u00cbS S\u00cb MAQEDONIS\u00cb S\u00cb VERIUT<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c8ab7fe elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"c8ab7fe\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Arkivi shtet\u00ebror i Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut \u00ebsht\u00eb formuar n\u00eb vitin 1951. Nga viti 1926 deri n\u00eb vitin 1941 Arkivi shtet\u00ebror ka  funksionuar n\u00ebn udh\u00ebheqje t\u00eb Arkivit shtet\u00ebror t\u00eb S\u00ebrbis\u00eb nga Beogradi. Nevoja p\u00ebr mbledhjen dhe ruajtjen e materialit arkivor doli n\u00eb drit\u00eb p\u00ebrderisa ende zgjaste Lufta e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, ku m\u00eb 3 Maj t\u00eb vitit 1945, Ministria e Arsimit Popullor e b\u00ebri t\u00eb ditur synimin p\u00ebr t\u00eb krijuar arkivin e L\u00ebvizjes Komb\u00ebtaro-\u00e7lirimtare t\u00eb Maqedonis\u00eb n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Bibliotek\u00ebs komb\u00ebtare n\u00eb Shkup. Kjo iniciativ\u00eb nuk u realizua p\u00ebr arsye t\u00eb ndryshme, por menj\u00ebher\u00eb pas, me vendimin nr. 2543 nga 31 maj t\u00eb vitit 1946, Ministria e Arsimit Popullor e RP t\u00eb Maqedonis\u00eb formoi komision p\u00ebr grumbullimin e materialit arkivore. Komisioni ka zhvilluar aktivitete n\u00eb angazhimin e punonj\u00ebsve t\u00eb arsimit p\u00ebr t\u00eb kryer detyrat rreth inicimit dhe mbledhjes s\u00eb materialit arkivore. Kjo m\u00ebnyr\u00eb e pun\u00ebs nuk mund t\u00eb jepte fryt. N\u00eb k\u00ebt\u00eb veprimtari n\u00eb vitet 1946 - 1947, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb aktive do t\u00eb afrohet i sapoformuari Fakulteti Filozofik dhe Instituti p\u00ebr Histori Nacionale.<\/p><p>N\u00eb vitin 1949 pran\u00eb Komitetit qendror t\u00eb Partis\u00eb Komuniste t\u00eb Maqedonis\u00eb u formua Arkivi historik me detyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrzgjedhet dhe p\u00ebrpunohet materiali arkivor dhe memoar n\u00eb lidhje me l\u00ebvizjen e pun\u00ebtor\u00ebve. Luft\u00ebn Komb\u00ebtaro-\u00e7lirimtare dhe Partin\u00eb Komuniste t\u00eb Maqedonis\u00eb. Fondet q\u00eb u ruajt\u00ebn n\u00eb k\u00ebt\u00eb arkiv sot jan\u00eb n\u00eb depot e Arkivit t\u00eb Maqedonis\u00eb.<\/p><p>Miratimi i ligjit t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm p\u00ebr Arkivat shtet\u00ebrore n\u00eb Jugosllavi n\u00eb vitin 1950, ishte baza q\u00eb m\u00eb 6 janar t\u00eb vitit 1951 Kuvendit komb\u00ebtare e RP s\u00eb Maqedonis\u00eb t\u00eb miratoj\u00eb Ligjin p\u00ebr Arkivet shtet\u00ebrore me t\u00eb cilin ishte vendosur edhe krijimi i Arkivit t\u00eb Maqedonis\u00eb (at\u00ebher\u00eb Arkivi shtet\u00ebror i RP t\u00eb Maqedonis\u00eb).<\/p><p>Akti i par\u00eb normativ n\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb n\u00eb fush\u00ebn e legjislacionit arkivor, jo vet\u00ebm q\u00eb e vendosi krijimin e Arkivit t\u00eb Maqedonis\u00eb, por edhe p\u00ebrcaktoi formimin e disa arkivave rajonale dhe arkive n\u00eb p\u00ebrb\u00ebrje t\u00eb saj, me q\u00ebllim q\u00eb sa m\u00eb intenzivisht t\u00eb mbledhet, ruhet, mbrohet dhe p\u00ebrpunohet materiali arkivor i cili krijohet n\u00eb institucionet e shtetit t\u00eb ri, kurse edhe m\u00eb shum\u00eb t\u00eb angazhohen n\u00eb mbledhjen dhe mbrojtjet e materialit arkivor i cili do t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb p\u00ebr t\u00eb studiuar historin\u00eb e popullit t\u00eb maqedonis\u00eb. N\u00eb periudh\u00ebn nga vitit 1953 deri n\u00eb vitin 1960 u formuan dhe filluan me pun\u00eb edhe n\u00ebnt\u00eb arkive historike rajonale t\u00eb cilat n\u00eb vitin 1990 me ligjin e ri t\u00eb materialit arkivore hyn n\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjen e Arkivit t\u00eb Maqedonis\u00eb si nj\u00ebsi rajonale, p\u00ebrkat\u00ebsisht: Manastir, Kumanov\u00eb, Oh\u00ebr, Prilep, Shkup, Strumic\u00eb, Tetov\u00eb, Veles dhe Shtip.<\/p><p>Menj\u00ebher\u00eb pas krijimit t\u00eb tij, Arkivi shtet\u00ebror i Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb filloi me krijimin e rrjetit t\u00eb institucioneve arkivore n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Republik\u00ebn e Maqedonis\u00eb. Para s\u00eb gjithash, ata jan\u00eb qendra arkivore pran\u00eb Muzeve Komb\u00ebtare dhe pastaj ata transformohen n\u00eb institucione t\u00eb pavarura. Nga viti 1990 b\u00ebhet integrimi i sh\u00ebrbimit arkivor n\u00eb Maqedoni ku institucionet e pavarura arkivore n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Republik\u00ebn b\u00ebhen nj\u00ebsi rajonale.<\/p><p>Nd\u00ebrtesa e re e nd\u00ebrtuar me q\u00ebllim \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb p\u00ebrdorim q\u00eb nga viti 1969.<\/p><p>Bashk\u00ebpunimi bilateral, hulumtimi dhe publikimi jan\u00eb t\u00eb organizuara vet\u00ebm n\u00eb pjes\u00ebn q\u00ebndrore t\u00eb Arkivit. N\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjen e tij, Arkivi shtet\u00ebror i Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut ka laborator p\u00ebr konservim dhe restaurim, dhe nj\u00eb laborator p\u00ebr mikrofilmim.<\/p><p>Pjesa qendrore e Arkivit shtet\u00ebror t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb s\u00eb Veriut ka kompetenca mbi krijuesit dhe poseduesit e materialit arkivor t\u00eb rangut republikan.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-4a13187 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"4a13187\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">ZHVILLIMI I LEGJISLACIONIT ARKIVOR N\u00cb MAQEDONI<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-7766e9d elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"7766e9d\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Paralelisht me ngritjen e Repubik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb \u00ebsht\u00eb ngritur edhe sh\u00ebrbimi arkivor dhe legjislacioni arkivor. N\u00eb periudh\u00ebn e viteve 1945-1971, ligji mbi arkivin federal ka mbizot\u00ebruar mbi at\u00eb republikan. Rregullorja m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme \u00ebsht\u00eb Ligji i Arkivave shtet\u00ebrore i vitit 1951, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb t\u00eb cilit formohen Arkivi shtet\u00ebror i RP s\u00eb Maqedonis\u00eb dhe 9 arkivat e rajonale. N\u00eb vitin 1965 u miratua Ligji p\u00ebr materialet arkivore dhe arkivat, sipas t\u00eb cilit Arkivi shtet\u00ebror riem\u00ebrohet n\u00eb Arkivi i Maqedonis\u00eb, nd\u00ebrsa arkivat  rajonale n\u00eb arkivat historike (nd\u00ebrkomunale). Me k\u00ebt\u00eb rregullore jan\u00eb t\u00eb rregulluara mir\u00eb \u00e7\u00ebshtjet: detyrimet e poseduesve; kompetencat e arkiveve; dor\u00ebzimi, blerja dhe shfryt\u00ebzimi i materialit arkivor etj. N\u00eb vitin 1968 dhe 1975 jan\u00eb miratuar dy udh\u00ebzime, me t\u00eb cilat ndjesh\u00ebm u p\u00ebrmir\u00ebsua praktika e p\u00ebrzgjedhjes dhe evidentimit t\u00eb materialit arkivor tek poseduesit.<\/p><p>N\u00eb vitin 1973, u miratua ligji p\u00ebr veprimtari arkivore. Me k\u00ebt\u00eb u zhvillua n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, legjislacioni arkivor i cili merr karakter evropian. N\u00eb baze t\u00eb Ligjit, n\u00eb vitin 1977 u miratua Rregullorja dhe Udh\u00ebzimi p\u00ebr pun\u00ebn n\u00eb zyr\u00eb dhe pun\u00ebn arkivore t\u00eb poseduesve. Si reflektim i reformave kushtetuese n\u00eb Jugosllavi dhe n\u00eb Maqedoni , legjislacioni arkivor i RP s\u00eb Maqedonis\u00eb b\u00ebhet t\u00ebr\u00ebsisht i pavarur dhe zhvillohet intezivisht.<\/p><p>Paralelisht me pavar\u00ebsin\u00eb e Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb ngritet edhe legjislacioni arkivor modern. N\u00eb vitin 1990, \u00ebsht\u00eb miratuar Ligji p\u00ebr l\u00ebnd\u00eb arkivore (i ndryshuar dhe plot\u00ebsuar n\u00eb vitin 1995). N\u00eb pajtim me Ligjin, jan\u00eb b\u00ebr\u00eb ndryshimet n\u00eb vijim: \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar statusi i materialit arkivor; Arkivi Shtet\u00ebror i Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb transformohet n\u00eb organizat\u00eb e integruar administrative me 9 nj\u00ebsi rajonale, t\u00eb cilat e humbasin statusin e personit juridik; \u00ebsht\u00eb krijuar menaxhim i vet\u00ebm, financim dhe politik\u00eb kadrovike; krijohet inspektoriati arkivor. Poseduesit jan\u00eb t\u00eb detyruar t\u00eb b\u00ebjn\u00eb p\u00ebrzgjedhjen e rregullt dhe evidentimin e materialit arkivor dhe n\u00eb gjendje t\u00eb till\u00eb t\u2019ia dor\u00ebzojn\u00eb arkivit. Afatet e p\u00ebrgjithshme p\u00ebr dor\u00ebzim dhe disponueshm\u00ebri t\u00eb materialit jan\u00eb 20 vjet pas krijimit. Me k\u00ebt\u00eb Republika e Maqedonis\u00eb s\u00eb Veruit rradhitet n\u00eb mes vendeve m\u00eb liberale.<\/p><p>N\u00eb baz\u00eb t\u00eb Ligjit, n\u00eb periudh\u00ebn e viteve 1996-2005 u miratuan disa rregullore dhe udh\u00ebzues, me t\u00eb cilat rregullohen k\u00ebto \u00e7\u00ebshtje: puna n\u00eb zyr\u00eb dhe puna arkivore e poseduesve; mbrojtja e materialit n\u00eb gjendje lufte dhe gjendje t\u00eb jasht\u00ebzakonshme i dhe metodologjia e pun\u00ebs profesionale n\u00eb nj\u00ebsint\u00eb organizative t\u00eb Arkivit etj.<\/p><p>Karakteristik\u00eb themelore e t\u00eb drejt\u00ebs arkivore t\u00eb RMV-s\u00eb \u00ebsht\u00eb se p\u00ebrfaq\u00ebson sistem normativ t\u00eb p\u00ebrpunuar dhe rrumbullakosur. Legjislacioni arkivor ndjesh\u00ebm ka ndikuar dhe ndikon n\u00eb avancimin e praktik\u00ebs arkivore, si tek poseduesit ashtu edhe tek Arkivi shtet\u00ebror. Ai sot i ndjek prirjet bot\u00ebrore, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb lidhje me standardet nd\u00ebrkomb\u00ebtare arkivore dhe dokumentet elektronike.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0418\u0421\u0422\u041e\u0420\u0418\u0408\u0410\u0422 \u041d\u0410 \u0414\u0420\u0416\u0410\u0412\u041d\u0418\u041e\u0422 \u0410\u0420\u0425\u0418\u0412 \u041d\u0410 \u0420\u0415\u041f\u0423\u0411\u041b\u0418\u041a\u0410 \u0421\u0415\u0412\u0415\u0420\u041d\u0410 \u041c\u0410\u041a\u0415\u0414\u041e\u041d\u0418\u0408\u0410 \u0414\u0440\u0436\u0430\u0432\u043d\u0438\u043e\u0442 \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432 \u043d\u0430 \u0420\u0435\u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u043a\u0430 \u0421\u0435\u0432\u0435\u0440\u043d\u0430 \u041c\u0430\u043a\u0435\u0434\u043e\u043d\u0438\u0458\u0430 \u0435 \u0444\u043e\u0440\u043c\u0438\u0440\u0430\u043d \u0432\u043e 1951 \u0433\u043e\u0434\u0438\u043d\u0430. \u041e\u0434 1926 \u0434\u043e 1941 \u0433\u043e\u0434\u0438\u043d\u0430 \u0444\u0443\u043d\u043a\u0446\u0438\u043e\u043d\u0438\u0440\u0430 \u0414\u0440\u0436\u0430\u0432\u0435\u043d \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432 \u043f\u043e\u0434 \u043d\u0435\u043f\u043e\u0441\u0440\u0435\u0434\u043d\u043e \u0440\u0430\u043a\u043e\u0432\u043e\u0434\u0441\u0442\u0432\u043e \u043d\u0430 \u0414\u0440\u0436\u0430\u0432\u043d\u0430\u0442\u0430 \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432\u0430 \u043d\u0430 \u0421\u0440\u0431\u0438\u0458\u0430 \u043e\u0434 \u0411\u0435\u043b\u0433\u0440\u0430\u0434. \u041f\u043e\u0442\u0440\u0435\u0431\u0430\u0442\u0430 \u043e\u0434 \u043f\u0440\u0438\u0431\u0438\u0440\u0430\u045a\u0435 \u0438 \u0437\u0430\u0448\u0442\u0438\u0442\u0430 \u043d\u0430 \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432\u0441\u043a\u0430\u0442\u0430 \u0433\u0440\u0430\u0453\u0430 \u0434\u043e\u0458\u0434\u0435 \u0434\u043e \u0438\u0437\u0440\u0430\u0437 \u0434\u043e\u0434\u0435\u043a\u0430 \u0441\u0435 \u0443\u0448\u0442\u0435 \u0442\u0440\u0430\u0435\u0448\u0435 \u0412\u0442\u043e\u0440\u0430\u0442\u0430 \u0441\u0432\u0435\u0442\u0441\u043a\u0430 \u0432\u043e\u0458\u043d\u0430, [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":3,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"site-sidebar-layout":"no-sidebar","site-content-layout":"page-builder","ast-site-content-layout":"","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"disabled","ast-breadcrumbs-content":"disabled","ast-featured-img":"disabled","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"disabled","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"class_list":["post-28","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/28","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/28\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4487,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/28\/revisions\/4487"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}