{"id":4728,"date":"2021-03-28T06:32:39","date_gmt":"2021-03-28T06:32:39","guid":{"rendered":"https:\/\/arhiv.mk\/?page_id=4728"},"modified":"2021-05-19T21:17:28","modified_gmt":"2021-05-19T21:17:28","slug":"izlozbi-licata-na-vojnata","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/izlozbi-licata-na-vojnata\/","title":{"rendered":"Izlozbi – Licata na vojnata"},"content":{"rendered":"
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Fytyrat e luft\u00ebs (1914-1918)<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Kujtim p\u00ebr hir t\u00eb kujtes\u00ebs<\/h3>

N\u00eb konfliktin bot\u00ebror t\u00eb njohur si Lufta e Par\u00eb Bot\u00ebrore, Lufta Evropiane ose Lufta e Madhe, e cila zgjati kat\u00ebr vjet nga vera e vitit 1914, deri n\u00eb vjesht\u00ebn e vitit 1918, mor\u00ebn pjes\u00eb m\u00eb shum\u00eb se tridhjet\u00eb vende dhe rreth shtat\u00ebdhjet\u00eb milion\u00eb njer\u00ebz u mobilizuan. Rreth dhjet\u00eb milion\u00eb duhet t\u00eb ken\u00eb humbur jet\u00ebn dhe nj\u00ebzet milion\u00eb ushtar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb u gjymtuan. Nuk ka t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb sakta p\u00ebr miliona viktima civile.<\/p>

Lufta u drejtua nga dy koalicionet kryesore dhe aleat\u00ebt e tyre: Antanta (Franca, Britania e Madhe, Rusia, Italia, Rumania, Serbia dhe Greqia) dhe Fuqit\u00eb Qendrore (Gjermania, Austro-Hungaria, Turqia dhe Bullgaria). Historia e njer\u00ebzimit deri at\u00ebher\u00eb nuk ka kujtuar nj\u00eb luft\u00eb t\u00eb till\u00eb, por Maqedonia dhe popullsia e saj nuk kan\u00eb arritur t\u00eb shp\u00ebtojn\u00eb nga rrjeti i saj. N\u00eb fakt, p\u00ebr dallim nga shtetet q\u00eb luftonin p\u00ebr dominim, populli maqedonas dhe pjes\u00ebtar\u00ebt e kombeve t\u00eb tjera nga Maqedonia luftuan n\u00eb ushtrit\u00eb e shteteve, p\u00ebr interesa q\u00eb nuk kishin kuptim p\u00ebr ta.<\/p>

N\u00eb vitin 1915 u formua Fronti Maqedonas (me nj\u00eb gjat\u00ebsi prej 450 km n\u00eb territorin nga Liqeni i Ohrit deri n\u00eb Gjirin Orfanit t\u00eb Detit Egje), n\u00eb t\u00eb cilin deri n\u00eb fund t\u00eb vitit 1918 u rekrutuan dhe vdiq\u00ebn ushtar\u00eb nga ushtrit\u00eb m\u00eb t\u00eb forta t\u00eb bot\u00ebs: gjerman\u00eb, bullgar\u00eb, francez\u00eb, anglez\u00eb, austro-hungarez\u00eb, rus\u00eb, serb\u00eb, malazez\u00eb; u krijuan kampe p\u00ebr rob\u00ebrit e luft\u00ebs, spitale p\u00ebr t\u00eb plagosurit dhe u ngrit\u00ebn varreza p\u00ebr t\u00eb vdekurit. M\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb milion ushtar\u00eb luftuan n\u00eb frontin maqedonas, nga t\u00eb cil\u00ebt 150.000 vdiq\u00ebn, 330.000 u plagos\u00ebn dhe 100.000 u zhduk\u00ebn. U zhvilluan nj\u00eb num\u00ebr i madh betejash t\u00eb v\u00ebshtira, si ato n\u00eb Crna Reka, Gorni\u00e7ev\u00eb, Kajmak\u00e7alan, Dobro Pole dhe Dojran, t\u00eb cilat s\u00eb bashku me qytetin e Manastirit u shkat\u00ebrruan pothuajse plot\u00ebsisht nga granatimet e vazhdueshme t\u00eb dy pal\u00ebve kund\u00ebrshtare.<\/p>

Maqedonia u shnd\u00ebrrua n\u00eb nj\u00eb territor ku zbatoheshin rregullat dhe parimet e shteteve nd\u00ebrluftuese, por n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb n\u00eb nj\u00eb fush\u00eb ku vazhdimisht shfryt\u00ebzoheshin jet\u00eb njer\u00ebzore (m\u00eb shum\u00eb se 65.000 njer\u00ebz n\u00eb ushtrin\u00eb serbe, rreth 130.000 njer\u00ebz n\u00eb ushtrin\u00eb bullgare dhe 20.000 njer\u00ebz pjes\u00eb e ushtris\u00eb greke).<\/p>

Lufta e Madhe la pasoja t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb territorin maqedonas. U shkat\u00ebrruan ekonomia, tregtia, arsimi, por m\u00eb s\u00eb shumti popullsia, e cila ishte viktim\u00eb e fush\u00ebbetejave, e s\u00ebmundjeve t\u00eb shumta dhe e shp\u00ebrnguljeve masive p\u00ebr t\u00eb ruajtur jet\u00ebn.<\/p>

P\u00ebr t\u00eb mos harruar fatet e t\u00eb par\u00ebve tan\u00eb, Arkivi Shtet\u00ebror i Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb n\u00ebn kujdesin e Kryetarit t\u00eb Qeveris\u00eb s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb organizon ekspozit\u00ebn \u201cFytyrat e luft\u00ebs: Maqedonia dhe maqedonasit n\u00eb luft\u00ebn e madhe 1914 -1918\". N\u00ebp\u00ebrmjet ekspozit\u00ebs, Arkivi Shtet\u00ebror prezanton p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb fotografi dhe dokumente nga fondet arkivore t\u00eb administrat\u00ebs serbe dhe bullgare deri n\u00eb vitin 1918, si dhe fondet arkivore personale si: \"Lufta e Par\u00eb Bot\u00ebrore (1914-1918)\" (mikrofilma) , \"Milton Manaki\" \" (fotografi), \"Ministria e Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme t\u00eb Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Serbis\u00eb - Beograd (1839-1918)\", \"Legata Mbret\u00ebrore Serbe - Lond\u00ebr (1879-1918) \"Rrethi i Inspektimit Ushtarak Maqedonas (1915-1918) \u201c, \u201cRegjimenti i etap\u00ebs s\u00eb n\u00ebnt\u00eb, batalioni i par\u00eb, Veles (1915-1918), \u201cRegjimenti i etap\u00ebs s\u00eb n\u00ebnt\u00eb, batalioni II \u2013 Shkup (1915-1918), \u201cMinistria e Pun\u00ebve t\u00eb Jashtme t\u00eb Britanis\u00eb s\u00eb Madhe (Foreign Office)\u201d etj.<\/p>

Arkivi i Shtetit, p\u00ebrmes 60 paneleve ekspozuese me m\u00eb shum\u00eb se 200 fotografi dhe 300 dokumente me ekspozit\u00ebn, u p\u00ebrpoq t\u00eb b\u00ebnte dhe t'u p\u00ebrgjigjej pyetjeve t\u00eb tilla si:<\/p>