{"id":12454,"date":"2026-03-22T10:00:00","date_gmt":"2026-03-22T09:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/arhiv.mk\/?p=12454"},"modified":"2026-03-21T20:53:15","modified_gmt":"2026-03-21T19:53:15","slug":"%d0%b1%d0%be%d0%b3%d0%b5%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d0%b7%d0%b0-%d0%bc%d0%b8%d0%b0-%d0%b4%d1%80%d0%b6%d0%b0%d0%b2%d0%bd%d0%b8%d0%be%d1%82-%d0%b0%d1%80%d1%85%d0%b8%d0%b2-%d0%b5-%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bb%d0%b1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/2026\/03\/22\/%d0%b1%d0%be%d0%b3%d0%b5%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d0%b7%d0%b0-%d0%bc%d0%b8%d0%b0-%d0%b4%d1%80%d0%b6%d0%b0%d0%b2%d0%bd%d0%b8%d0%be%d1%82-%d0%b0%d1%80%d1%85%d0%b8%d0%b2-%d0%b5-%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bb%d0%b1\/","title":{"rendered":"Bogeski p\u00ebr MIA-n: Arkivi Shtet\u00ebror \u00ebsht\u00eb shtyll\u00eb e qenies maqedonase, dokumenti m\u00eb i vjet\u00ebr q\u00eb posedon \u00ebsht\u00eb Ungjilli i Luk\u00ebs nga shekulli XII"},"content":{"rendered":"<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"12454\" class=\"elementor elementor-12454\" data-elementor-post-type=\"post\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-6b39e6df elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"6b39e6df\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-7ae3a39\" data-id=\"7ae3a39\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3f2f6f2 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"3f2f6f2\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><\/p>\n<p>S\u00eb pari, lidhur me jubileun e madh q\u00eb do t\u00eb festoni s\u00eb shpejti \u2013 75 vjet nga themelimi i Arkivit Shtet\u00ebror, n\u00eb \u00e7far\u00eb m\u00ebnyre do ta sh\u00ebnoni k\u00ebt\u00eb jubile t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm?<\/p>\n<p><\/p>\n<p>\u2013 Po, pik\u00ebrisht k\u00ebshtu, Arkivi Shtet\u00ebror i Maqedonis\u00eb sh\u00ebnon 75 vjet nga themelimi i tij n\u00eb vitin e larg\u00ebt 1951, me dekret t\u00eb Qeveris\u00eb s\u00eb at\u00ebhershme. Ky paraqet nj\u00eb moment t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr institucionin dhe p\u00ebr shtetin, nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u2019u rikthyer n\u00eb rrug\u00ebtimin e zhvillimit t\u00eb tij dhe p\u00ebr t\u00eb kujtuar brezat e njer\u00ebzve q\u00eb kan\u00eb kontribuar n\u00eb zhvillimin e veprimtaris\u00eb arkivore, t\u00eb dokumentacionit arkivor dhe brezat q\u00eb e kan\u00eb ngritur k\u00ebt\u00eb institucion.\nAjo q\u00eb dua t\u00eb theksoj si pjes\u00ebn kryesore t\u00eb jubileut ton\u00eb, 75 vjet Arkiv Shtet\u00ebror, \u00ebsht\u00eb Akademia Solemne q\u00eb do t\u00eb mbahet m\u00eb 6 prill n\u00eb Teatrin Popullor Maqedonas, por p\u00ebr ne i gjith\u00eb viti \u00ebsht\u00eb jubilear. Prandaj nuk ndalemi k\u00ebtu \u2014 p\u00ebrmes ekspozitave t\u00eb ndryshme, promovimeve t\u00eb librave dhe prezantimeve t\u00eb dokumenteve, do t\u00eb vazhdojm\u00eb gjat\u00eb gjith\u00eb periudh\u00ebs t\u00eb promovojm\u00eb Arkivin Shtet\u00ebror t\u00eb Maqedonis\u00eb, t\u00eb promovojm\u00eb dokumentet q\u00eb posedojm\u00eb, pra t\u00eb promovojm\u00eb t\u00ebr\u00eb veprimtarin\u00eb shoq\u00ebrore, historike dhe kulturore n\u00eb Maqedoni.<\/p>\n<p><\/p>\n<p>Duke pasur parasysh k\u00ebt\u00eb jubile t\u00eb madh prej 75 vjet\u00ebsh ekzistence, a mund t\u00eb na tregoni p\u00ebraf\u00ebrsisht sa materiale ruhen n\u00eb depot e Arkivit ton\u00eb dhe cili \u00ebsht\u00eb dokumenti m\u00eb i vjet\u00ebr?<\/p>\n<p><\/p>\n<p>\u2013 Arkivi Shtet\u00ebror p\u00ebrb\u00ebhet nga n\u00ebnt\u00eb nj\u00ebsi rajonale dhe n\u00ebnt\u00eb arkiva rajonale, t\u00eb cilat s\u00eb bashku kan\u00eb rreth 8.000 fonde, ose sipas m\u00ebnyr\u00ebs son\u00eb t\u00eb matjes n\u00eb metra gjat\u00ebsor\u00eb, rreth 9 kilometra material arkivor. Nj\u00eb nga dokumentet m\u00eb t\u00eb vjetra, p\u00ebrkat\u00ebsisht dokumenti m\u00eb i vjet\u00ebr q\u00eb posedon Arkivi Shtet\u00ebror, \u00ebsht\u00eb Ungjilli i Luk\u00ebs, i cili daton nga shekulli i 12-t\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb gjetur n\u00eb fondin e familjes s\u00eb njohur ohriote Robevi.<\/p>\n<p><\/p>\n<p>Arkivi Shtet\u00ebror konsiderohet si nj\u00eb shtyll\u00eb e identitetit komb\u00ebtar. Ju, duke qen\u00eb se vini nga radh\u00ebt e punonj\u00ebsve, mund t\u00eb na tregoni m\u00eb s\u00eb miri me cilat sfida p\u00ebrballet Arkivi n\u00eb aspektin e kushteve hap\u00ebsinore p\u00ebr ruajtjen e duhur t\u00eb materialit arkivor t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm, si dhe n\u00eb p\u00ebrmbushjen e nevojave teknike?<\/p>\n<p><\/p>\n<p>\u2013 Arkivi Shtet\u00ebror nuk konsiderohet vet\u00ebm, por ai \u00ebsht\u00eb shtyll\u00eb e identitetit maqedonas, p\u00ebrkat\u00ebsisht motoja jon\u00eb \u00ebsht\u00eb \u201cshtyll\u00eb e qenies dhe ekzistenc\u00ebs maqedonase\u201d. Me sfidat p\u00ebrballemi kryesisht p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb kushteve t\u00eb mjaftueshme hap\u00ebsinore p\u00ebr t\u00eb sistemuar t\u00ebr\u00eb trash\u00ebgimin\u00eb arkivore, p\u00ebrkat\u00ebsisht gjith\u00eb materialin dhe dokumentacionin arkivor n\u00eb depot tona, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb ta mbrojm\u00eb dhe ta ruajm\u00eb at\u00eb sipas standardeve bashk\u00ebkohore dhe moderne.\nPra, nj\u00eb nga sfidat kryesore jan\u00eb kushtet hap\u00ebsinore, p\u00ebrkat\u00ebsisht krijimi i kushteve p\u00ebr depo t\u00eb reja. Sfid\u00eb p\u00ebr ne jan\u00eb edhe metodat bashk\u00ebkohore t\u00eb konservimit dhe restaurimit, p\u00ebrkat\u00ebsisht konservimi i materialit arkivor, trajtimi i d\u00ebmtimeve t\u00eb tij, riparimi dhe restaurimi \u2013 kthimi i dokumenteve n\u00eb gjendjen e tyre fillestare.\nSi faz\u00eb e fundit e k\u00ebtyre sfidave \u00ebsht\u00eb digjitalizimi, i cili p\u00ebrb\u00ebn ndoshta nj\u00eb nga elementet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, sepse p\u00ebrmes digjitalizimit t\u00eb dokumenteve, p\u00ebrkat\u00ebsisht t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb arkivore q\u00eb paraqet trash\u00ebgimi kulturore t\u00eb kategoris\u00eb s\u00eb par\u00eb, ne n\u00eb fakt sigurojm\u00eb mbrojtjen e materialit arkivor, por edhe e b\u00ebjm\u00eb at\u00eb m\u00eb t\u00eb qassh\u00ebm p\u00ebr q\u00ebllime shkencore-hulumtuese.\nProcesi i digjitalizimit, p\u00ebr fat t\u00eb keq, tek ne \u00ebsht\u00eb paksa i vonuar, pra jemi prapa n\u00eb k\u00ebt\u00eb proces, pasi deri m\u00eb tani nuk kemi as nj\u00eb p\u00ebrqind t\u00eb t\u00ebr\u00eb dokumentacionit t\u00eb digjitalizuar apo n\u00eb form\u00eb digjitale. Q\u00eb ta realizojm\u00eb k\u00ebt\u00eb, \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb nj\u00eb sistem informativ, p\u00ebrkat\u00ebsisht nj\u00eb zgjidhje softuerike, mbi t\u00eb cil\u00ebn n\u00eb t\u00eb ardhmen do t\u00eb mund t\u00eb vendosim dokumentet e digjitalizuara dhe t\u2019i b\u00ebjm\u00eb ato m\u00eb t\u00eb qasshme p\u00ebr publikun.\n\nK\u00ebto procese tashm\u00eb i kemi filluar me ndihm\u00ebn e faktor\u00ebve nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb, duke zbatuar normat dhe kriteret nd\u00ebrkomb\u00ebtare. P\u00ebrmes nj\u00eb donacioni kemi nisur tashm\u00eb nj\u00eb projekt pilot p\u00ebr krijimin e nj\u00eb sistemi informativ, p\u00ebrkat\u00ebsisht softueri. Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb k\u00ebtij projekti pilot, do t\u00eb marrim udh\u00ebzimet se si duhet t\u00eb duket dhe si duhet t\u00eb funksionoj\u00eb ky softuer dhe menj\u00ebher\u00eb m\u00eb pas do t\u00eb fillojm\u00eb me implementimin e tij, si dhe me procesin e digjitalizimit t\u00eb materialit arkivor dhe vendosjen e tij n\u00eb k\u00ebt\u00eb sistem.<\/p>\n<p><\/p>\n<p>Duke p\u00ebrmendur tashm\u00eb digjitalizimin, cila \u00ebsht\u00eb politika e Arkivit Shtet\u00ebror lidhur me pjes\u00ebn materiale t\u00eb materialit arkivor t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm q\u00eb tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb digjitalizuar? A do t\u00eb ruhet ai si deri tani, apo ekziston ndonj\u00eb zgjidhje tjet\u00ebr?<\/p>\n<p><\/p>\n<p>\u2013 Po, si\u00e7 thash\u00eb, ruajtja e materialit arkivor nuk do t\u00eb ndalet vet\u00ebm tani, por gjithmon\u00eb do t\u00eb mbahet n\u00eb depo. K\u00ebto depo duhet t\u00eb p\u00ebrmbushin kritere dhe kushte t\u00eb caktuara q\u00eb materiali arkivor, p\u00ebrkat\u00ebsisht kjo vler\u00eb dhe trash\u00ebgimi kulturore e kategoris\u00eb s\u00eb par\u00eb, t\u00eb ruhet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme dhe t\u00eb p\u00ebrhershme, jo vet\u00ebm p\u00ebr periudha t\u00eb caktuara. Mund t\u00eb p\u00ebrmend disa nga kushtet q\u00eb duhet t\u00eb ken\u00eb k\u00ebto depo, p\u00ebrkat\u00ebsisht vendet ku ruhen materialet arkivore me vler\u00eb t\u00eb p\u00ebrhershme \u2013 s\u00eb pari, rregullimi i lag\u00ebshtis\u00eb, rregullimi i temperatur\u00ebs, mbrojtja nga ndikimet e jashtme; k\u00ebto jan\u00eb disa nga kushtet baz\u00eb q\u00eb depo duhet t\u2019i p\u00ebrmbush\u00eb q\u00eb t\u00eb mund ta ruajm\u00eb k\u00ebt\u00eb material n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrhershme.\nSa i p\u00ebrket digjitalizimit, si\u00e7 p\u00ebrmenda m\u00eb par\u00eb, ne tashm\u00eb po punojm\u00eb p\u00ebr krijimin e nj\u00eb sistemi informativ, p\u00ebrkat\u00ebsisht nj\u00eb zgjidhjeje softuerike, mbi t\u00eb cil\u00ebn do t\u00eb mund t\u00eb ngarkojm\u00eb dokumentet e digjitalizuara. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, qytetar\u00ebt dhe studiuesit q\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb t\u00eb hulumtojn\u00eb dokumentet arkivore nuk do t\u00eb ken\u00eb kontakt fizik me dokumentet, sepse \u00e7do prekje dhe nxjerrje nga depoja rrit shum\u00eb mund\u00ebsin\u00eb e d\u00ebmtimit t\u00eb tyre. Ata do t\u00eb ken\u00eb qasje n\u00eb form\u00eb digjitale dhe mund t\u00eb kryejn\u00eb hulumtimin shkencor direkt p\u00ebrmes kompjuter\u00ebve ose laptop\u00ebve, duke par\u00eb dhe analizuar dokumentet n\u00eb format elektronik.<\/p>\n<p><\/p>\n<p>A do t\u00eb jen\u00eb t\u00eb sigurta materialet e digjitalizuara? A ekziston rreziku i shkarkimit t\u00eb tyre, falsifikimit ose shkat\u00ebrrimit? Sa i p\u00ebrgatitur \u00ebsht\u00eb Arkivi p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballur me k\u00ebto sfida?<\/p>\n<p><\/p>\n<p>\u2013 Sigurisht, sistemi informativ, p\u00ebrkat\u00ebsisht softueri q\u00eb po zhvillojm\u00eb me k\u00ebt\u00eb projekt pilot, do t\u00eb na jap\u00eb mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb identifikojm\u00eb t\u00eb gjitha anomalit\u00eb ose rreziqet q\u00eb mund t\u00eb shfaqen gjat\u00eb p\u00ebrdorimit. Shpresojm\u00eb t\u00eb zgjedhim nj\u00eb kompani softuerike t\u00eb mir\u00eb dhe me ndihm\u00ebn ton\u00eb, pasi ne do t\u00eb implementojm\u00eb pjes\u00ebn praktike n\u00eb sistemin digjital.\nNe e dim\u00eb gjithashtu se n\u00eb koh\u00ebt e fundit, siguria kibernetike \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme, dhe tashm\u00eb n\u00eb Maqedoni kan\u00eb filluar t\u00eb funksionojn\u00eb kompani q\u00eb merren me k\u00ebt\u00eb fush\u00eb. P\u00ebrmes krijimit t\u00eb nj\u00eb ekipi t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt dhe pun\u00ebs n\u00eb nj\u00eb projekt t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, sigurisht q\u00eb p\u00ebrmes siguris\u00eb kibernetike dhe ashtuquajturve \u201ckonservator\u00eb digjital\u00eb\u201d \u2014 shprehje moderne q\u00eb vendet e Evrop\u00ebs Per\u00ebndimore, t\u00eb cilat kan\u00eb avancuar proceset e digjitalizimit, i kan\u00eb implementuar \u2014 do t\u00eb arrijm\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtojm\u00eb nj\u00eb mjet informativ digjital, ku dokumentet do t\u00eb jen\u00eb t\u00eb mjaftuesh\u00ebm t\u00eb siguruara p\u00ebrmes shenjave identifikuese q\u00eb ato do t\u00eb ken\u00eb.\nArkivi Shtet\u00ebror, p\u00ebrmes komunikimit p\u00ebr l\u00ebshimin e dokumenteve t\u00eb besueshme dhe t\u00eb ngjashme me origjinalin, do t\u00eb minimizoj\u00eb pothuajse n\u00eb zero mund\u00ebsin\u00eb e falsifikimit t\u00eb k\u00ebtyre dokumenteve.<\/p>\n<p><\/p>\n<p>A ekziston sot interes p\u00ebr hulumtimin e historis\u00eb son\u00eb duke p\u00ebrdorur materialet e Arkivit Shtet\u00ebror?<\/p>\n<p><\/p>\n<p>\u2013 Po, ekziston, por, p\u00ebr fat t\u00eb keq, duhet t\u00eb theksoj se \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e vog\u00ebl. Vizitor\u00ebt tan\u00eb t\u00eb shpesht\u00eb jan\u00eb kryesisht njer\u00ebz q\u00eb merren me temat historike, p\u00ebrkat\u00ebsisht disa profesor\u00eb nga Instituti i Historis\u00eb Komb\u00ebtare dhe nga Katedra e Historis\u00eb. Pra, b\u00ebhet fjal\u00eb kryesisht p\u00ebr njer\u00ebz q\u00eb merren me shkenc\u00ebn historike, dhe nga k\u00ebto dy institucione vijn\u00eb p\u00ebr t\u00eb kryer hulumtime n\u00eb p\u00ebrgatitjen e punimeve t\u00eb tyre shkencore.\nQ\u00ebllimi yn\u00eb, n\u00ebse e keni v\u00ebn\u00eb re, sidomos gjat\u00eb tre-kat\u00ebr muajve t\u00eb fundit, \u00ebsht\u00eb promovimi m\u00eb i madh i Arkivit Shtet\u00ebror, prezenca m\u00eb e dukshme n\u00eb publik dhe prezantimi i dokumenteve p\u00ebr publikun disa her\u00eb n\u00eb jav\u00eb, me q\u00ebllim t\u00eb nxisim interes p\u00ebr hulumtime shkencore, por jo vet\u00ebm p\u00ebr q\u00ebllime shkencore, por edhe p\u00ebr realizimin e t\u00eb drejtave t\u00eb caktuara t\u00eb qytetar\u00ebve n\u00eb k\u00ebt\u00eb shtet.\nP\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, po mendojm\u00eb p\u00ebr projekte t\u00eb ndryshme me Institutin e Historis\u00eb Komb\u00ebtare dhe Katedr\u00ebn e Historis\u00eb, ku student\u00ebt e Historis\u00eb dhe Arkivistik\u00ebs t\u00eb mund t\u00eb mbajn\u00eb leksione dhe ushtrime praktike brenda Arkivit Shtet\u00ebror. Me k\u00ebt\u00eb mendojm\u00eb se do t\u00eb arrijm\u00eb t\u00eb promovojm\u00eb m\u00eb shum\u00eb Arkivin tek student\u00ebt q\u00eb do t\u00eb angazhohen n\u00eb t\u00eb ardhmen n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb, jo vet\u00ebm duke ndjekur teorin\u00eb n\u00eb leksione, por edhe duke aplikuar praktisht njohurit\u00eb q\u00eb kan\u00eb fituar.\nNe jemi t\u00eb hapur edhe p\u00ebr shum\u00eb shkolla; gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe kemi pasur vizita t\u00eb shumta, ve\u00e7an\u00ebrisht nga shkollat e mesme, t\u00eb cilat thellojn\u00eb njohurit\u00eb e tyre mbi disa aspekte shoq\u00ebrore \u2013 kulturore, historike, ekonomike, etj. Pra, q\u00ebllimi i k\u00ebtij udh\u00ebheqjeje t\u00eb re dhe i ekipit aktual n\u00eb Arkivin Shtet\u00ebror \u00ebsht\u00eb promovimi m\u00eb i madh, rritja e qasjes p\u00ebr njer\u00ebzit dhe krijimi i m\u00eb shum\u00eb mund\u00ebsive q\u00eb ata t\u00eb vijn\u00eb dhe t\u00eb hulumtojn\u00eb vet\u00eb n\u00eb Arkivin Shtet\u00ebror, n\u00eb k\u00ebt\u00eb thesar apo \u201cdet\u201d dokumentesh q\u00eb posedojm\u00eb.<\/p>\n<p><\/p>\n<p>Pra, dokumentet jan\u00eb t\u00eb qasshme p\u00ebr q\u00ebllime shkencore-hulumtuese, kryesisht pjesa m\u00eb e madhe e tyre?<\/p>\n<p><\/p>\n<p>\u2013 Nuk ekzistojn\u00eb dokumente n\u00eb Arkivin Shtet\u00ebror q\u00eb jan\u00eb t\u00eb ndaluara ose q\u00eb nuk jepen p\u00ebr arsye t\u00eb hulumtimeve shkencore apo p\u00ebr t\u2019u par\u00eb nga qytetar\u00ebt ose nga komuniteti shkencor. P\u00ebrjashtim b\u00ebjn\u00eb dokumentet q\u00eb kan\u00eb nivel klasifikimi, pra ato me afate t\u00eb zgjatura t\u00eb ruajtjes (PRK), t\u00eb cilat mund t\u2019i shohin vet\u00ebm personat ose institucionet q\u00eb i kan\u00eb krijuar dhe q\u00eb posedojn\u00eb certifikat\u00eb p\u00ebr nivelin e klasifikimit. Megjithat\u00eb, k\u00ebto jan\u00eb shum\u00eb pak n\u00eb Arkivin Shtet\u00ebror. E gjith\u00eb pjesa tjet\u00ebr e materialit, pra mbi 99 p\u00ebr qind e tij, \u00ebsht\u00eb e qasshme p\u00ebr publikun maqedonas. Nuk ka asgj\u00eb t\u00eb fsheht\u00eb, asgj\u00eb t\u00eb mbajtur larg syve; ajo \u00ebsht\u00eb e hapur p\u00ebr q\u00ebllime shkencore dhe hulumtuese.<\/p>\n<p><\/p>\n<p>Cila \u00ebsht\u00eb politika e Arkivit lidhur me koleksionist\u00ebt privat\u00eb t\u00eb materialit arkivor t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm?<\/p>\n<p><\/p>\n<p>\u2013 Po. Nj\u00eb her\u00eb n\u00eb vit b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb thirrje ku i ftojm\u00eb t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb posedojn\u00eb koleksione private, materiale arkivore private, koleksionist\u00eb t\u00eb materialeve t\u00eb caktuara arkivore, t\u00eb vijn\u00eb n\u00eb Arkivin Shtet\u00ebror. P\u00ebrmes nj\u00eb komisioni t\u00eb formuar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb lloj dokumentesh, komision q\u00eb shqyrton materialet q\u00eb ndodhen tek pronar\u00ebt privat\u00eb, dokumentet mund t\u00eb dor\u00ebzohen n\u00eb Arkivin Shtet\u00ebror, qoft\u00eb p\u00ebrmes blerjes apo dhurimit, sepse vendi i k\u00ebtyre dokumenteve \u00ebsht\u00eb n\u00eb Arkivin Shtet\u00ebror.\nPse? S\u00eb pari, q\u00eb t\u2019i ruajm\u00eb ato n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrhershme, ato duhet t\u00eb dor\u00ebzohen n\u00eb Arkivin Shtet\u00ebror. M\u00eb pas ato kalojn\u00eb n\u00eb konservim dhe restaurim, pastaj n\u00eb rregullim dhe p\u00ebrpunim. Krijohen ndihma shkencore-informative dhe b\u00ebhen t\u00eb qasshme p\u00ebr studiuesit dhe p\u00ebr publikun. Duke i mbajtur dokumentet n\u00eb sht\u00ebpi ekzistojn\u00eb shum\u00eb rreziqe \u2013 s\u00eb pari shkat\u00ebrrimi i tyre, dhe s\u00eb dyti mos-promovimi i mjaftuesh\u00ebm i k\u00ebtyre dokumenteve, t\u00eb cilat ndonj\u00ebher\u00eb mund t\u00eb hedhin drit\u00eb mbi ngjarje historike ose t\u00eb v\u00ebrteta t\u00eb caktuara.<\/p>\n<p><\/p>\n<p>A dhe si ndihmon Arkivi Shtet\u00ebror n\u00eb p\u00ebrgatitjen e sakt\u00eb dhe cil\u00ebsore t\u00eb librave shkollor\u00eb t\u00eb historis\u00eb n\u00eb vend?<\/p>\n<p><\/p>\n<p>\u2013 Si\u00e7 mund ta keni v\u00ebn\u00eb re k\u00ebt\u00eb muaj mars, s\u00eb fundmi na vizitoi ministrja e Arsimit dhe Shkenc\u00ebs, profesoresha Vesna Janevska. Nj\u00eb nga temat q\u00eb diskutuam ishte pik\u00ebrisht kjo. Arkivi Shtet\u00ebror ofroi t\u00eb kontribuoj\u00eb n\u00eb p\u00ebrgatitjen e librave shkollor\u00eb t\u00eb historis\u00eb, q\u00eb p\u00ebrgatiten nga Ministria e Arsimit ose Zyra p\u00ebr Zhvillimin e Arsimit, p\u00ebrmes dokumenteve t\u00eb tij origjinale.\nMe k\u00ebt\u00eb, ne besojm\u00eb se disa t\u00eb v\u00ebrteta historike mund t\u00eb konfirmohen, dhe vet\u00eb student\u00ebt apo nx\u00ebn\u00ebsit, p\u00ebrmes shkrimeve origjinale, dokumenteve origjinale dhe materialeve arkivore origjinale, do t\u00eb mund t\u00eb njohin ose afrojn\u00eb disa t\u00eb v\u00ebrteta historike nga vet\u00eb teksti dhe leximi. Jo p\u00ebr t\u2019i interpretuar sipas imagjinat\u00ebs s\u00eb tyre, por p\u00ebr t\u2019i par\u00eb ato nga dokumenti origjinal.\nBesojm\u00eb se k\u00ebshtu b\u00ebjm\u00eb programin shkencor dhe librat e historis\u00eb m\u00eb t\u00eb pasur, duke vendosur n\u00eb vet\u00ebdijen kolektive t\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve dhe student\u00ebve kuptimin p\u00ebr vazhdim\u00ebsin\u00eb, identitetin, ekzistenc\u00ebn, jet\u00ebn sociale, ekonomike dhe shoq\u00ebrore t\u00eb Maqedonis\u00eb. Pra, nx\u00ebn\u00ebsve do t\u2019u b\u00ebhet m\u00eb interesante kur do t\u00eb shohin materialet arkivore origjinale n\u00eb librat e tyre shkollor\u00eb.\nKy \u00ebsht\u00eb q\u00ebllimi yn\u00eb. Kur dokumentet p\u00ebrshkruhen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb that\u00eb, ato krijojn\u00eb nj\u00eb lloj mistifikimi dhe vizioni t\u00eb vetin. Megjithat\u00eb, kur student\u00ebt apo nx\u00ebn\u00ebsit i shohin dokumentet origjinale, besoj se do t\u00eb jen\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb interesuar dhe ndoshta edhe t\u00eb gatsh\u00ebm t\u2019i shohin ato n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, t\u00eb vijn\u00eb dhe t\u00eb bind\u00ebn vet\u00eb. Vet\u00eb prezantimi i nj\u00eb fotografie ose dokumenti q\u00eb pasqyron nj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb historike apo e konfirmon at\u00eb, zgjidh shum\u00eb nga dilemat q\u00eb kan\u00eb k\u00ebta student\u00eb ose nx\u00ebn\u00ebs.<\/p>\n<p><\/p>\n<p>A financon Arkivi trajnimin profesional t\u00eb punonj\u00ebsve, ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb rinjt\u00eb, duke pasur parasysh se gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit nj\u00eb pjes\u00eb e madhe e stafit \u00ebsht\u00eb pensionuar?<\/p>\n<p><\/p>\n<p>\u2013 Po, nj\u00eb nga sfidat dhe q\u00ebllimet e Arkivit Shtet\u00ebror \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht zhvillimi i njohurive t\u00eb punonj\u00ebsve t\u00eb vet. Kjo p\u00ebrfshin formimin e njohurive n\u00eb fush\u00ebn e Historis\u00eb me arkivistik\u00eb dhe ndjekjen e studimeve universitare. Arsyeja \u00ebsht\u00eb se ky \u00ebsht\u00eb drejtimi dhe kualifikimi i nevojsh\u00ebm q\u00eb nj\u00eb punonj\u00ebs duhet t\u00eb ket\u00eb p\u00ebr t\u00eb punuar n\u00eb Arkivin Shtet\u00ebror.\nTani, p\u00ebr ata q\u00eb kan\u00eb nivel arsimor mesatar ose fakultete t\u00eb ndryshme q\u00eb nuk p\u00ebrputhen me pun\u00ebn n\u00eb Arkiv, ne ofrojm\u00eb programe trajnimi. Disa punonj\u00ebs tashm\u00eb kan\u00eb p\u00ebrfunduar Historin\u00eb me arkivistik\u00eb gjat\u00eb pun\u00ebs s\u00eb tyre, dhe me k\u00ebt\u00eb synojm\u00eb q\u00eb brenda pes\u00eb deri dhjet\u00eb viteve t\u00eb krijojm\u00eb nj\u00eb institucion funksional, ku t\u00eb gjith\u00eb punonj\u00ebsit t\u00eb jen\u00eb t\u00eb aft\u00eb dhe t\u00eb ken\u00eb p\u00ebrfunduar drejtimet ose katedrat q\u00eb jan\u00eb t\u00eb nevojshme p\u00ebr pun\u00ebn n\u00eb Arkiv.\nP\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, ne investojm\u00eb edhe n\u00eb sistemin e konservimit dhe restaurimit, p\u00ebrkat\u00ebsisht n\u00eb Departamentin p\u00ebr Konservim dhe Restaurim. Disa punonj\u00ebs d\u00ebrgohen n\u00eb trajnime n\u00eb Bibliotek\u00ebn Universitare Komb\u00ebtare n\u00eb Shkup, ku zhvillohen pjes\u00ebrisht trajnime p\u00ebr konservim dhe restaurim, nd\u00ebrsa disa d\u00ebrgohen jasht\u00eb vendit. Gjat\u00eb nj\u00eb vizite t\u00eb fundit n\u00eb Turqi, n\u00eb dhjetor, n\u00eb Arkivin Osman, pam\u00eb disa metoda m\u00eb moderne t\u00eb konservimit dhe restaurimit. P\u00ebrmes memorandumit t\u00eb bashk\u00ebpunimit me ta, n\u00eb prill ose maj do t\u00eb d\u00ebrgojm\u00eb nj\u00eb grup punonj\u00ebsish p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrforcuar njohurit\u00eb e tyre. Kur ata t\u00eb kthehen n\u00eb Arkivin Shtet\u00ebror t\u00eb Maqedonis\u00eb, do t\u00eb implementojm\u00eb k\u00ebto metoda m\u00eb t\u00eb p\u00ebrparuara t\u00eb konservimit dhe restaurimit.\nGjithashtu punojm\u00eb me trajnime muzeore dhe me organizimin e ekspozitave. T\u00eb gjitha k\u00ebto b\u00ebhen me nj\u00eb q\u00ebllim \u2013 Arkivi Shtet\u00ebror t\u00eb jet\u00eb n\u00eb hap me zhvillimet dhe ngjarjet moderne.<\/p>\n<p><\/p>\n<p>P\u00ebr fund, cili \u00ebsht\u00eb vizioni juaj ose si do ta poziciononi Arkivin Shtet\u00ebror n\u00eb epok\u00ebn e teknologjive moderne dhe inteligjenc\u00ebs artificiale?<\/p>\n<p><\/p>\n<p>\u2013 Vizioni im, duke pasur parasysh se punoj n\u00eb Arkivin Shtet\u00ebror dhe kam rreth 19 vjet p\u00ebrvoj\u00eb pune atje, mund ta paraqes n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb. S\u00eb pari, mendoj se n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb stabiliteti ekonomik n\u00eb vend, ne duhet t\u2019i ofrojm\u00eb Qeveris\u00eb s\u00eb Maqedonis\u00eb nj\u00eb zgjidhje q\u00eb do t\u00eb shtrihet p\u00ebr 100 vjet ose edhe m\u00eb shum\u00eb \u2013 pra p\u00ebrgatitjen e nj\u00eb plani dhe projekti p\u00ebr nd\u00ebrtimin e nj\u00eb Arkivi Shtet\u00ebror t\u00eb ri t\u00eb Maqedonis\u00eb.\nKy Arkiv i ri duhet t\u00eb p\u00ebrmbush\u00eb t\u00eb gjitha standardet evropiane, nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe vendore, duke adresuar nevojat p\u00ebr t\u00eb ardhmen p\u00ebr 100 vjet ose m\u00eb shum\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb proces, duhet t\u00eb p\u00ebrfshihet edhe digjitalizimi dhe sistemet informacioni, sepse kjo \u00ebsht\u00eb e ardhmja e dokumenteve arkivore, ruajtja e tyre dhe aksesimi i tyre p\u00ebr publikun. Sot, n\u00eb epok\u00ebn e inteligjenc\u00ebs artificiale, ka shum\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb gjetur zgjidhje t\u00eb ndryshme.\nMendoj se Arkivi Shtet\u00ebror ka kapacitetin n\u00eb vitet e ardhshme t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb sistem informacioni dhe softuerik, t\u00eb realizoj\u00eb digjitalizimin, dhe q\u00eb ky proces mund t\u00eb kryhet pothuajse vet\u00eb, sepse k\u00ebrkon shum\u00eb pak fonde krahasuar me nd\u00ebrtimin e nj\u00eb nd\u00ebrtese t\u00eb re. Ne si drejtues dhe si ekip menaxherial t\u00eb Arkivit Shtet\u00ebror kemi detyr\u00eb t\u2019i ofrojm\u00eb Qeveris\u00eb dhe qytetar\u00ebve zgjidhje p\u00ebr dokumentet arkivore, trash\u00ebgimin\u00eb historike dhe kulturore q\u00eb posedojm\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb p\u00ebr 100 vjet e m\u00eb shum\u00eb t\u00eb kemi siguri se kjo trash\u00ebgimi do t\u00eb ruhet.<\/p>\n<p><\/p>\n<p>Neda DIMOVA PROKIQ<\/p>\n<p><\/p>\n<p>Foto: Darko Popov<\/p>\n<p><\/p>\n<p><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u041d\u0430\u0458\u043d\u0430\u043f\u0440\u0435\u0434 \u0437\u0430 \u043f\u0440\u0435\u0442\u0441\u0442\u043e\u0458\u043d\u0438\u043e\u0442 \u0433\u043e\u043b\u0435\u043c \u0458\u0443\u0431\u0438\u043b\u0435\u0458 \u0448\u0442\u043e \u045c\u0435 \u0433\u043e \u043f\u0440\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435 &#8211; 75 \u0433\u043e\u0434\u0438\u043d\u0438 \u043e\u0434 \u043f\u043e\u0441\u0442\u043e\u0435\u045a\u0435\u0442\u043e \u043d\u0430 \u0414\u0440\u0436\u0430\u0432\u043d\u0438\u043e\u0442 \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432, \u043d\u0430 \u043a\u043e\u0458 \u043d\u0430\u0447\u0438\u043d \u045c\u0435 \u0433\u043e \u043e\u0434\u0431\u0435\u043b\u0435\u0436\u0438\u0442\u0435 \u043e\u0432\u043e\u0458 \u0433\u043e\u043b\u0435\u043c \u0458\u0443\u0431\u0438\u043b\u0435\u0458? &#8211; \u0414\u0430, \u0442\u043e\u043a\u043c\u0443 \u0442\u0430\u043a\u0430, \u0414\u0440\u0436\u0430\u0432\u043d\u0438\u043e\u0442 \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432 \u043d\u0430 \u041c\u0430\u043a\u0435\u0434\u043e\u043d\u0438\u0458\u0430 \u043f\u0440\u043e\u0441\u043b\u0430\u0432\u0443\u0432\u0430 75 \u0433\u043e\u0434\u0438\u043d\u0438 \u043e\u0434 \u043d\u0435\u0433\u043e\u0432\u043e\u0442\u043e \u043e\u0441\u043d\u043e\u0432\u0430\u045a\u0435 \u0432\u043e \u0434\u0430\u043b\u0435\u0447\u043d\u0430\u0442\u0430 1951 \u0433\u043e\u0434\u0438\u043d\u0430 \u0441\u043e \u0443\u043a\u0430\u0437 \u043d\u0430 \u0442\u043e\u0433\u0430\u0448\u043d\u0430\u0442\u0430 \u0412\u043b\u0430\u0434\u0430. \u0422\u043e\u0430 \u043f\u0440\u0435\u0442\u0441\u0442\u0430\u0432\u0443\u0432\u0430 \u0437\u043d\u0430\u0447\u0430\u0435\u043d \u043c\u043e\u043c\u0435\u043d\u0442 \u0437\u0430 \u0438\u043d\u0441\u0442\u0438\u0442\u0443\u0446\u0438\u0458\u0430\u0442\u0430 [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":24,"featured_media":12455,"comment_status":"closed","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-12454","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-3"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12454","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/24"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12454"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12454\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12468,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12454\/revisions\/12468"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12455"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12454"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12454"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12454"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}