{"id":2176,"date":"2021-02-03T00:29:53","date_gmt":"2021-02-03T00:29:53","guid":{"rendered":"https:\/\/itistimefor.mk\/?p=2176"},"modified":"2021-02-03T00:30:41","modified_gmt":"2021-02-03T00:30:41","slug":"%d0%b8%d0%b7%d1%98%d0%b0%d0%b2%d0%b0-%d0%be%d0%b4-%d0%bc%d0%b5%d1%93%d1%83%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d0%be%d1%82-%d0%b0%d1%80%d1%85%d0%b8%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d1%81%d0%be%d0%b2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/2021\/02\/03\/%d0%b8%d0%b7%d1%98%d0%b0%d0%b2%d0%b0-%d0%be%d0%b4-%d0%bc%d0%b5%d1%93%d1%83%d0%bd%d0%b0%d1%80%d0%be%d0%b4%d0%bd%d0%b8%d0%be%d1%82-%d0%b0%d1%80%d1%85%d0%b8%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b8-%d1%81%d0%be%d0%b2\/","title":{"rendered":"DEKLARAT\u00cb E K\u00cbSHILLIT ARKIVOR ND\u00cbRKOMB\u00cbTAR P\u00cbR PANDEMIN\u00cb COVID-19 DHE R\u00cbND\u00cbSIN\u00cb E MATERIALEVE ARKIVORE N\u00cb KOH\u00cb KRIZE"},"content":{"rendered":"<p class=\"wp-block-paragraph\">Kjo \u00ebsht\u00eb deklarata m\u00eb e re e p\u00ebrgatitur nga K\u00ebshilli Arkivor Nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe International Conference of Information Commissioners, \u043f\u043e\u0434\u0434\u0440\u0436\u0430\u043d\u0430 \u043e\u0434 ARMA International, CODATA, Digital Preservation Coalition, Research Data Alliance, UNESCO Memory of the World \u0438 World Data System.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Deklarata bazohet n\u00eb tre parime: Vendimet duhet t\u00eb dokumentohen, dokumentet dhe t\u00eb dh\u00ebnat duhet t\u00eb mbrohen dhe ruhen n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb sektor\u00ebt, dhe siguria, mbrojtja dhe qasja n\u00eb p\u00ebrmbajtje dixhitale duhet t\u00eb leht\u00ebsohen gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb nd\u00ebrprerjes s\u00eb funksionimit normal t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shpresojm\u00eb q\u00eb t\u00eb gjitha komunitetet t\u00eb lidhura me materialet arkivore, dokumentet dhe t\u00eb dh\u00ebnat do t\u00eb mb\u00ebshtesin Deklarat\u00ebn dhe do t\u00eb na bashkohen n\u00eb theksimin e r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb s\u00eb detyr\u00ebs p\u00ebr t\u00eb dokumentuar, tani dhe n\u00eb t\u00eb ardhmen.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-1 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><a href=\"https:\/\/arhiv.mk\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/Covid-19.jpg\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"661\" height=\"433\" src=\"https:\/\/arhiv.mk\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/Covid-19.jpg\" alt=\"\" data-id=\"2177\" data-full-url=\"https:\/\/arhiv.mk\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/Covid-19.jpg\" data-link=\"https:\/\/arhiv.mk\/?attachment_id=2177\" class=\"wp-image-2177\" srcset=\"https:\/\/arhiv.mk\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/Covid-19.jpg 661w, https:\/\/arhiv.mk\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/Covid-19-300x197.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 661px) 100vw, 661px\" \/><\/a><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>COVID-19: Detyra e dokumentimit nuk ndalet n\u00eb nj\u00eb situat\u00eb krize, por b\u00ebhet edhe m\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ne, n\u00ebnshkruesit e k\u00ebsaj deklarate, u b\u00ebjm\u00eb thirrje qeverive, nd\u00ebrmarrjeve tregtare dhe institucioneve k\u00ebrkimore n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn ti dokumentojn\u00eb vendimet dhe transaksionet e tyre, si tani ashtu edhe n\u00eb t\u00eb ardhmen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Krijuar n\u00eb komunikat\u00ebn e UNESCO-s\u00eb \"Shnd\u00ebrrimi i k\u00ebrc\u00ebnimit nga COVID-19 n\u00eb nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr mb\u00ebshtetje m\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr trash\u00ebgimin\u00eb dokumentare\" dhe forcimin e thirrjes me an\u00eb t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs vendimmarr\u00ebsit n\u00eb sektorin publik dhe privat njohin r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e pun\u00ebs me dokumente dhe materiale arkivore.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Deklarata ka tre drejtime veprimi:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>Vendimet patjet\u00ebr duhet t\u00eb dokumentohen<\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Menaxhimi i dokumenteve t\u00eb z\u00ebrshme \u00ebsht\u00eb m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm se kurr\u00eb, pasi qeverit\u00eb po nd\u00ebrmarrin hapa unik\u00eb p\u00ebr t\u00eb trajtuar pandemin\u00eb COVID-19.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb ndjekjen p\u00ebr mbrojtje sociale, ekonomike dhe kulturore p\u00ebr njer\u00ebzit e tyre dhe sundimin e ligjit, vendime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme merren nga qeverit\u00eb, t\u00eb cilat p\u00ebrfshijn\u00eb nd\u00ebrhyrje t\u00eb konsiderueshme t\u00eb tregut, kujdesin sh\u00ebndet\u00ebsor dhe jet\u00ebn e p\u00ebrditshme t\u00eb miliarda njer\u00ebzve.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pandemia tregon p\u00ebrfitimet e p\u00ebrdorimit t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb madhe dhe t\u00eb vog\u00ebl n\u00eb informimin e vendimmarr\u00ebsve, por kjo nuk zvog\u00eblon nevoj\u00ebn p\u00ebr regjistrime kontekstuale (p\u00ebr shembull: dokumente n\u00eb let\u00ebr, t\u00eb dh\u00ebna, algoritme, kode, audiovizuale), dhe as nuk i l\u00ebshon qeverit\u00eb nga dokumentimi i proceseve t\u00eb tyre t\u00eb analiz\u00ebs s\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave ose regjistrimi i informacionit kritik<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nga r\u00ebnd\u00ebsija thelb\u00ebsore q\u00eb themelet e atyre vendimeve, vet\u00eb vendimet dhe vendimmarr\u00ebsit e lart\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb, duhet t\u00eb dokumentohen plot\u00ebsisht, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb qeverit\u00eb t\u00eb mund t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs, gjat\u00eb dhe pas kriz\u00ebs, dhe p\u00ebr gjeneratat e ardhshme t\u00eb m\u00ebsohen nga aktivitet tona..<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb k\u00ebto rrethana aktuale, regjistrimet mund t\u00eb jen\u00eb n\u00eb rrezik, pasi q\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb reja t\u00eb pun\u00ebs pranohen shum\u00eb shpejt, pa proceset dhe infrastruktur\u00ebn e zakonshme.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hapat duhet t\u00eb nd\u00ebrmerren urgjentisht p\u00ebr t\u00eb mbajtur t\u00eb dh\u00ebnat e teknologjive epemerale (afatshkurte \/ jo t\u00eb p\u00ebrhershme), t\u00eb cilat duhet t\u00eb transferohen shpejt.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>Dokumentet dhe t\u00eb dh\u00ebnat duhet t\u00eb mbrohen dhe ruhen n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb sektor\u00ebt<\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Detyra e dokumentimit nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm p\u00ebrgjegj\u00ebsi e qeverive, por edhe e institucioneve t\u00eb tregtis\u00eb, hetimit dhe arsimit.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ndikimi i pandemis\u00eb do t\u00eb jet\u00eb i gjer\u00eb dhe t\u00eb gjitha organizatat duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e pun\u00ebs me t\u00eb dh\u00ebna dhe dokumente si\u00e7 duhet. Subjektet tregtare do t\u00eb ken\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr dokumente themelore p\u00ebr t\u00eb vazhduar aktivitetet e tyre, p\u00ebr t\u00eb provuar t\u00eb drejtat dhe fuqit\u00eb e tyre, por edhe p\u00ebr t\u00eb aplikuar p\u00ebr subvencione qeveritare.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Institucionet hulumtuese dhe arsimore, ve\u00e7an\u00ebrisht ato t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb p\u00ebrcjelljen e s\u00ebmundjeve, hartografimin dhe analizimin e gjenomit patogjen p\u00ebr zhvillimin e vaksinave, duhet t\u00eb sigurojn\u00eb q\u00eb dokumentet dhe t\u00eb dh\u00ebnat e tyre t\u00eb mir\u00ebmbahen me koh\u00eb dhe siq duhet.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ekzistimi i praktikave t\u00eb duhura t\u00eb dokumentacionit do t\u00eb siguroj\u00eb jo vet\u00ebm vazhdim\u00ebsin\u00eb e pun\u00ebs, k\u00ebrkimit dhe inovacionit, por edhe rekord p\u00ebr gjeneratat e ardhshme se si u menaxhua kjo kriz\u00eb. Arkivat jan\u00eb kujdestar\u00eb ruajt\u00ebs t\u00eb dokumenteve pandemike t\u00eb gripit t\u00eb vitit 1918, t\u00eb cilat po studiohen nga shkenc\u00ebtar\u00ebt n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, dhe k\u00ebto institucione p\u00ebrfundimisht do t\u00eb mbik\u00ebqyrin dokumentet e lidhura me pandemin\u00eb COVID-19.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ndikimi ekonomik dhe shoq\u00ebror i pandemis\u00eb aktuale duhet t\u00eb dokumentohet, jo vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb mbrojtur dhe \/ ose parashikuar ngjarje t\u00eb ngjashme, por edhe p\u00ebr t\u00eb kuptuar efektet q\u00eb do t\u00eb ket\u00eb kjo ngjarje n\u00eb gjeneratat e tanishme dhe t\u00eb ardhshme.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>Siguria, mbrojtja dhe qasja n\u00eb p\u00ebrmbajtje dixhitale duhet t\u00eb leht\u00ebsohen gjat\u00eb ndales\u00ebs s\u00eb funksionimit normal t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb<\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mund\u00ebsia e studimit t\u00eb pandemis\u00eb s\u00eb COVID-19, me q\u00ebllim parandalimin e ngjarjeve t\u00eb tjera t\u00eb tilla, imponon ekzistenc\u00ebn e sh\u00ebrbimeve p\u00ebr regjistrimin dhe materialeve arkivore, p\u00ebrndryshe regjistrimet dhe t\u00eb dh\u00ebnat nuk do t\u00eb mblidhen dhe regjistrohen n\u00eb m\u00ebnyra q\u00eb mund\u00ebsojn\u00eb mbrojtjen e tyre dhe disponueshm\u00ebria, tani ose n\u00eb t\u00eb ardhmen. Dokumentet dhe materialet arkivore jan\u00eb m\u00eb shum\u00eb se dokumente letre t\u00eb etiketuar \"dokumente zyrtare\" - dokumentet dhe kujdestar\u00ebt e dokumenteve merren me rritje t\u00eb materialeve dixhitale komplekse, si\u00e7 jan\u00eb algoritmet dhe t\u00eb dh\u00ebnat e pap\u00ebrpunuara.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Meqen\u00ebse ndikimi ekonomik i COVID-19 ndihet n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, gjithashtu do t\u00eb jet\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb sigurohen, regjistrohen dhe mbrohen dokumentet nga kompani t\u00eb d\u00ebshtuara \/ ekzistuese dhe \/ ose ente private. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, r\u00ebnd\u00ebsia sociale, kulturore, madje edhe ekonomike e sip\u00ebrmarrjeve t\u00eb m\u00ebparshme mund t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb ekzistojn\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ashtu si\u00e7 \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb keni marr\u00ebveshje globale mbi standardet, specifikimet dhe p\u00ebrkufizimet p\u00ebr njoftim (si n\u00eb \"Marr\u00ebveshjen Sendai\"), arkivat duhet t\u00eb njihen dhe furnizohen si kujdestar\u00eb t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb pap\u00ebrpunuara, si nj\u00eb baz\u00eb p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebna komplekse ose informacione t\u00eb raportuara. . Detyra p\u00ebr t\u00eb dokumentuar k\u00ebt\u00eb informacion nuk pushon gjat\u00eb k\u00ebsaj krize, por b\u00ebhet m\u00eb thelb\u00ebsore se kurr\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.ica.org\/en\/covid-19-the-duty-to-document-does-not-cease-in-a-crisis-it-becomes-more-essential?fbclid=IwAR3fu7DvuBoIqd0Tw_y2nnSkBNG86I4h1fV7NrYOsS1WO9ARrNv8rvB9qrg\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\"><strong>Linku nga informacioni origjinal<\/strong><\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u041e\u0432\u0430 \u0435 \u043d\u0430\u0458\u043d\u043e\u0432\u0430\u0442\u0430 \u0438\u0437\u0458\u0430\u0432\u0430 \u043f\u043e\u0434\u0433\u043e\u0442\u0432\u0435\u043d\u0430 \u043e\u0434 \u0441\u0442\u0440\u0430\u043d\u0430 \u043d\u0430 \u041c\u0435\u0453\u0443\u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u0438\u043e\u0442 \u0430\u0440\u0445\u0438\u0432\u0441\u043a\u0438 \u0441\u043e\u0432\u0435\u0442 \u0438 International Conference of Information Commissioners, \u043f\u043e\u0434\u0434\u0440\u0436\u0430\u043d\u0430 \u043e\u0434 ARMA International, CODATA, Digital Preservation Coalition, Research Data Alliance, UNESCO Memory of the World \u0438 World Data System. \u0418\u0437\u0458\u0430\u0432\u0430\u0442\u0430 \u0441\u0435 \u0442\u0435\u043c\u0435\u043b\u0438 \u043d\u0430 \u0442\u0440\u0438 \u043f\u0440\u0438\u043d\u0446\u0438\u043f\u0438: \u041e\u0434\u043b\u0443\u043a\u0438\u0442\u0435 \u043c\u043e\u0440\u0430 \u0434\u0430 \u0431\u0438\u0434\u0430\u0442 \u0434\u043e\u043a\u0443\u043c\u0435\u043d\u0442\u0438\u0440\u0430\u043d\u0438, \u0434\u043e\u043a\u0443\u043c\u0435\u043d\u0442\u0438\u0442\u0435 \u0438 \u043f\u043e\u0434\u0430\u0442\u043e\u0446\u0438\u0442\u0435 \u0442\u0440\u0435\u0431\u0430 \u0434\u0430 \u0431\u0438\u0434\u0430\u0442 \u0437\u0430\u0448\u0442\u0438\u0442\u0435\u043d\u0438 [&hellip;]<\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":2179,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"default","ast-site-content-layout":"","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"default","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-2176","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-3"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2176","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2176"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2176\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2180,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2176\/revisions\/2180"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2179"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2176"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2176"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiv.mk\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2176"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}