Arkivi Shtetëror, para 13 vitesh, u zhvendos në një ndërtesë të re pranë lumit Vardar, e cila është pjesë e projektit “Shkupi 2014”. Në këtë objekt, institucioni përballet me kushte jo të përshtatshme për përmbushjen e detyrimit të tij për ruajtjen e dokumenteve të rëndësishme shtetërore, siç janë shënimet më të vjetra që datojnë nga shekulli XII, si dhe fondi i gjerë i kadillëkut të Manastirit, i cili përmban mijëra akte mbi rrethanat shoqërore dhe ekonomike.
BIRN, para dy vitesh пишуваше дека речиси секогаш кога врне, дождот ги поплавува hapësirat dhe uji depërton, jo vetëm në zyrat e punonjësve, por edhe në depo ku ruhen dokumentet.
Në vjeshtën e vitit 2025, qeveria emëroi në krye të kësaj institucioni historianin, arkivist me profesion, Dimitar Bogeski.Ai, në një bisedë për BIRN, siguron se pas ndërhyrjeve të realizuara, për momentin nuk ka probleme me rrjedhjet.
Megjithatë, edhe ai, ashtu si qeveria e mëparshme, konsideron se zgjidhja e përhershme për arkivin është ndërtimi i një ndërtese të re që do të përmbushë kushtet për funksionimin e një arkivi modern. Projektin fillestar që do t’ia prezantojë qeverisë, e paralajmëron për vitin e ardhshëm.
BIRN: Prej kur Arkivi është në ndërtesën e re, përkatësisht që nga viti 2013, ka problem me rrjedhje, për shkak të së cilës u rrezikua edhe depoja ku ruhen dokumentet e rëndësishme. Si është situata tani?
БогескиBogeski: Situata tani është përmirësuar. Kemi ndërmarrë disa aktivitete për rregullimin e rrjedhjes së ujit. Kanalet e kullimit janë pastruar 90 për qind, ndërsa mbeten edhe 10 për qind për t’u rregulluar.
Kur t’i pastrojmë, do të shohim nëse duhet të bëhen edhe ndërhyrje shtesë dhe, nëse ka nevojë, do t’i realizojmë. Pas reshjeve të fundit nuk ka pasur rrjedhje.
Një problem shtesë në ndërtesë ishte edhe kondensimi, i cili krijon kushte për shfaqjen e sëmundjeve kërpudhore në letër, për shkak të të cilave dokumentet mund të dëmtohen. Ky problem po e zgjidhim duke riparuar çilerët (pajisjet ftohëse). Kemi riparuar rreth 70 për qind, ndërsa po presim pjesë shtesë për t’i riparuar të gjitha.
BIRN: Që nga viti 2019 ekziston një vendim qeveritar për ndërtimin e një ndërtese të re të Arkivit, sepse kjo aktualja është e papërshtatshme. Cili është mendimi juaj për një zgjidhje të përhershme të problemit dhe a mund të pritet një ndërtesë e re?
БогескиBogeski: Sigurisht që e ardhmja e veprimtarisë arkivore në Maqedoni është ndërtimi i një objekti të ri. Unë, personalisht, nuk kam hyrë në negociata me qeverinë për këtë projekt. Dua që fillimisht ne të përgatisim një projekt dhe një vizion dhe më pas t’ia prezantojmë qeverisë.
Projektin do ta punojnë njerëz profesionalë nga Arkivi, së bashku me arkitektë. Mendoj se nëse e përgatisim mirë, qeveria nuk do të ketë argumente për të mos pranuar një zgjidhje që do të sigurojë të ardhmen e arkivit për 100 vitet e ardhshme.
Planifikojmë të fillojmë realizimin e kësaj ideje në vitin 2027.
Si shembull se si duhet të duket, do të marrim Slloveninë, ku pothuajse një vit më parë është vënë në përdorim objekti i ri i Arkivit. Arkivi slloven na shërben si model, sepse, nga aspekti territorial, madhësia e shtetit është e ngjashme me tonën, ndërsa edhe mënyra e tyre e punës është e afërt me tonën, pasi kemi qenë në të njëjtin shtet dhe kemi punuar sipas standardeve të njëjta.
Edhe sot standardet janë identike, i ngjashëm është edhe numri i institucioneve që krijojnë materiale arkivore, rreth katër deri në pesë mijë, ndërsa edhe numri i popullsisë është i ngjashëm.
BIRN: A ka qytetarë të interesuar që vijnë në Arkiv?
БогескиBogeski: Për fat të keq, shumë pak. Qytetarët vijnë ekskluzivisht për disa nevoja personale, çështje pronësore-juridike, konteste gjyqësore… Megjithatë, për veprimtari shkencore-kërkimore nuk vijnë shumë, vetëm disa nga Instituti i Historisë Kombëtare dhe nga katedra e Fakultetit Filozofik për histori, pra njerëz që merren me shkencën historike.
Ka pak të interesuar edhe nga jashtë vendit, disa nga Serbia dhe nga Turqia.
Në Arkivin Shtetëror, 99 për qind e materialeve që posedojmë janë të qasshme për publikun.
Mund të vijnë edhe qytetarë që duan të shohin diçka, edhe kur nuk është për nevoja shkencore-kërkimore. Një qytetar i zakonshëm, studiues apo dashamirës i ndonjë fushe mund të vijë lirshëm në Arkiv gjatë orarit të punës, të paraqesë kërkesë për hulumtim, të tregojë cilin fond dëshiron të hulumtojë dhe mund ta skanojë, fotografojë ose ta incizojë…
Brenda dy deri në tre orë do t’i dorëzohet materiali i kërkuar dhe ai/ajo mund të vijë lirshëm në bibliotekë, përkatësisht në sallën e leximit, dhe të hulumtojë materialin që e intereson.
Me donacion nga Sllovenia është në proces edhe zhvillimi i një zgjidhjeje softuerike, një projekt pilot, i cili pritet të përfundojë në vjeshtë dhe pres që të jetë një nga më modernët në Evropë. Të gjitha fondet dhe dokumentet e digjitalizuara do të publikohen, përkatësisht do të ngarkohen në atë sistem informativ dhe qytetarët, me kartën e tyre bankare dhe në bazë të një çmimorje të publikuar, do të kenë qasje në të gjitha dokumentet e digjitalizuara.
Me këtë do të shmanget nevoja që ata të vijnë fizikisht në Arkiv, ndërsa do t’ua lehtësojmë punën edhe qytetarëve që janë në diasporë për të hulumtuar.
Автор: Фросина Димеска