Ekspozita "Memoriale nga Lufta e Parë Botërore në Fondet dhe Përmbledhjet e Arkivave në Jugosllavi" është e hapur dhe në dispozicion të të gjithë qytetarëve, të cilët mund ta shohin atë deri më 29 shtator 2025 në Muzeun Kombëtar të Republikës së Maqedonisë. Ekspozita është përgatitur nga Arkivat e Jugosllavisë dhe Instituti Republikan për Mbrojtjen e Monumenteve të Kulturës të Republikës së Serbisë, ndërsa instalacioni në Shkup është organizuar nga Arkivi Shtetëror i Republikës së Maqedonisë.
Ceremonia e hapjes së ekspozitës u mbajt më 23 shtator 2025, dhe iu drejtuan drejtoresha e Arkivit Shtetëror, prof. dr. Natasha Kotllar-Trajkova, drejtori i Arkivit të Jugosllavisë, dr. Milan Terziç, përfaqësuesi i Institutit Republikan për Mbrojtjen e Monumenteve të Kulturës nga Republika e Serbisë, Nenad Lajbenpshperger, në prani të të ngarkuarit me punë të Ambasadës së Republikës së Serbisë, Aleksandar Knezheviç. Në fjalime u theksua se bashkëpunimi midis dy arkivave është në një nivel të lartë dhe qëllimi i ekspozitës është të paraqesë kujtimet e ushtarëve që vdiqën në territorin e Mbretërisë së Jugosllavisë në Luftën e Parë Botërore. Memorialet flasin gjithashtu për kujdesin e varrezave ushtarake, renditjen e emrave të ushtarëve dhe financimin e varreve përkujtimore. Ekspozita përmban të dhëna mbi varret dhe monumentet e ngritura për ushtarët serbë në territorin e Republikës së Maqedonisë që vdiqën në Frontin e Selanikut.
Mesazhi kryesor i ekspozitës është se duhet të kultivohet një kulturë kujtese dhe se duhet të mësojmë nga historia në drejtim të zgjidhjes paqësore të konflikteve.
Në këtë aktivitet u promovuan botimet e dr. Zhivko Avramovskit (1926-2020), historian nga Instituti i Historisë Bashkëkohore në Beograd, me origjinë nga rajoni i Tetovës. Botimet u botuan nga Arkivat e Jugosllavisë. Punimet e tij u diskutuan nga mr. Dragan Teodosiç, arkivist i lartë dhe udhëheqës i Njësisë për botimin e materialeve arkivore në Arkivat e Jugosllavisë, duke theksuar se opusi i gjerë shkencor i Avramovskit përfshin disa monografi, studime, përmbledhje dokumentesh dhe mbi njëqind punime shkencore.
Ekspozita do të qëndrojë e hapur deri më 29 shtator.2025.
